ประวัติโครงการ

๑.สภาาพโดยทั่วไปของโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแม่แตง

๑.๑ ประวัติความเป็นมา
             ในปี พ.ศ.๒๔๖๙ กรมชลประทานได้วางแผนการก่อสร้างชลประทานแผนใหม่ในภาคเหนือ ซึ่งโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแม่แตง ได้รับการพิจารณาโครงการในการก่อสร้างเป็นฝายทดน้ำที่ถาวร แทนฝายพื้นเมืองที่ชาวบ้านใช้ไม้ไผ่และไม้ล่ำสร้างในลำน้ำแม่แตง จำนวน ๓ ลูก และแม่น้ำปิงจำนวน ๕ ลูก เพื่อใช้ในการชักน้ำทำการเกษตร เป็นระยะเวลาติดต่อกันมาช้านาน แต่ในขณะนั้นงบประมาณของรัฐบาลมีน้อย จึงไม่สามารถดำเนินการก่อสร้างได้จนมาถึงปี พ.ศ.๒๔๙๘ พื้นที่นาใน อำเภอเมืองและอำเภอหางดง ได้รับความเสียหายมาก เพราะฝนทิ้งช่วง จึงเกิดการขาดแคลนน้ำ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พื้นที่ในเขตอำเภอหางดง ได้รับความเสียหายเกือบทุกปี ทั้งนี้เนื่องมาจากแหล่งน้ำตามธรรมชาติมีไม่เพียงพอสำหรับพื้นที่เพาะปลูก กรมชลประทานจึงได้เริ่มพิจารณาโครงการก่อสร้างโครงการฯ แม่แตง อีกครั้ง และตัดสินใจเปิดโครงการฯ นี้ขึ้น ซึ่งพอจะสรุประยะเวลาการดำเนินงานได้ดังนี้

ในปี พ.ศ.๒๔๙๘ ชลประทานได้สำรวจพื้นที่และจัดซื้อที่ดิน เพื่อทำการก่อสร้างบริเวณหัวงานและสร้างบ้านพัก ทำการระเบิดหินวางแนวฝายคันดิน จนถึงปี พ.ศ.๒๕๐๐ จึงปิดงานไว้ชั่วคราว เนื่องจากไม่มีเงินงบประมาณในปี พ.ศ.๒๕๐๖ กรมชลประทาน ได้รับเงินกู้จากองค์การเงินกู้ระหว่างประเทศ เอ.ไอ.ดี เป็นเงิน ๒๖ ล้านบาท งานก่อสร้างจึงได้เริ่มขึ้นใหม่และ ดำเนินการเสร็จ สมบูรณ์ ในปี พ.ศ. ๒๕๑๖ โดยใช้ งบประมาณในการก่อสร้าง รวมทั้งสิ้น ๓๐๘,๐๕๓,๘๐๐ บาท

๑.๒ ที่ตั้งโครงการและวัตถุประสงค์
    ๑.๒.๑ ที่ทำการและหัวงานตั้งอยู่เลขที่ ๑๙๙ หมู่ที่ ๒ ตำบลแม่แตง อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ บริเวณที่พิกัด
47 QMB 920–179 แผนที่ ๑ : ๕๐,๐๐๐ ระวาง 4747 II ซึ่งอยู่ห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่ ขึ้นไปทางทิศเหนือ กม.ที่ ๓๘ ของถนนทางหลวงหมาย เลข ๑๐๗ (ถนนเชียงใหม่ - ฝาง) แยกซ้ายเข้าปากทางโครงการ ไปตามถนนคันคลองชลประทานอีกประมาณ ๗ กม. ถึงที่ทำการโครงการฯแม่แตง รวมระยะทาง ๔๕ กิโลเมตร
    ๑.๒.๒ วัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาพื้นที่ ๑๗๔
,๒๓๘ ไร่ ซึ่งอยู่ทางด้าน ทิศตะวันตกของแม่น้ำปิง ภายในเขตจังหวัดเชียงใหม่ ๕ อำเภอ ได้แก่ อำเภอแม่แตง อำเภอแม่ริม อำเภอเมือง อำเภอหางดงและอำเภอสันป่าตอง ให้ได้มีการชลประทานพียงพอแก่การทำนาและปลูกพืชอื่นๆ ซึ่งจะทำให้เกษตรกรจำนวน ๔๕,๐๐๐ ครอบครัว มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น                    
     ๑.๓ ลักษณะทั่วไปของโครงการโครงการฯ แม่แตง เป็นโครงการขนาดใหญ่ โดยใช้แรงโน้มถ่วง ไม่มีระบบเก็บกักน้ำ เป็นประเภทฝายทดน้ำ โดยทดน้ำในลำน้ำแม่แตงให้ไหลเข้าคลองส่งน้ำสายใหญ่ (เพียงสายเดียว) เพื่อส่งน้ำให้กับเนื้อโครงการฯ ซึ่งลำน้ำแม่แตงสายนี้ เป็นลำน้ำสาขาของ แม่น้ำปิงตอนบน มีต้นกำเนิดจาก เทือกเขาดอยอินทนนท์ ในพื้นที่ลุ่มน้ำ ๑
,๘๘๐ ตารางกิโลเมตร และไหลลัดเลาะไปตามหุบเขา ยาว ๑๒๐ กม. มีสถิติปริมาณน้ำสูงสุด ประมาณ ๗๓๙ ลูกบาศก์์เมตร/วินาที และต่ำสุด ๒ ลูกบาศก์์เมตร/วินาที และปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยทั้งปี ๑,๑๐๓ มม./ปี
อาคารชลประทาน    ประกอบด้วยฝายแม่แตง  เป็นฝายหินก่อที่ก่อสร้างในช่องลัดของน้ำแม่แตง มีสันฝายยาว ๘๐ ม. ระดับสันฝาย + ๓๔๗.๐๐๐ ม. (รทก.) สูง ๒.๕๐ ม. ปริมาณน้ำที่ออกแบบให้ผ่านฝายสูงสุดได้ ๗๐๐ ลูกบาศก์เมตร/วินาที และปริมาณน้ำที่มากเกินกว่านี้ จะไหลล้นออก ทางระบายน้ำฉุกเฉิน เมื่อระดับน้ำสูงกว่าสันฝาย ๒.๕๐ ม.ประตูระบายปากคลองส่งน้ำสายใหญ่   เป็นบานโค้งมีขนาดช่องระบายกว้าง ๓.๐๐ ม. รวม ๒ ช่อง สูง ๖.๐๐ ม. เปิด - ปิดด้วยเครื่องกว้านใช้แรงคน ระบายน้ำสูงสุด ๒๔.๐๐ ลูกบาศก์/วินาที ระดับธรณีประตู +๓๔๔.๕๐๐ ม. (รทก.)
ประตูระบายทราย   เป็นบานโค้งมีขนาดช่องระบาย กว้าง ๔.๐๐ ม. รวม ๓ ช่อง สูง ๘.๐๐ ม. เปิด - ปิดด้วยเครื่องกว้านใช้แรงคน ระดับธรณีประตู +๓๔๓.๐๐๐ ม. (รทก.)ทางระบายน้ำฉุกเฉิน   เป็นคันดินต่อจากทำนบดินที่ปิดกั้นลำน้ำแม่แตงเดิม ทางระบายน้ำล้นฉุกเฉินนี้ยาว ๔๔๔.๐๐ ม.ไปจนจดลาดเนินดินป่าละเมาะ ฝั่งซ้ายของลำน้ำแม่แตงมีระดับหลังคัน +๓๔๙.๖๒๐ ม. (รทก.)
ระบบส่งน้ำคลองส่งน้ำสายใหญ่และคลองซอย    คลองส่งน้ำสายใหญ่ ๑ สาย ยาว ๗๔.๕๕๘ กม. คลองซอยทั้งหมด ๒๓ ซอย ท่อส่งน้ำพิเศษ ๓ สายคลองแยกซอย ๓๘ สายรวมความยาวทั้งสิ้น ๒๓๘.๕๗๗ กม. และมีอาคารรวมต่าง ๆ ทั้งสิ้น ๑
,๗๑๑ แห่งระบบส่งน้ำในแปลงนา   คูส่งน้ำจำนวน ๙๑๐ สาย ยาว ๗๕๙.๔๙๒ กม. และคูระบายน้ำ ๓๘ สาย ยาว ๑๑๙.๓๐๘ กม. มีอาคารต่าง ๆ ในคูส่งน้ำ ๑,๐๖๖ แห่งระบบระบายน้ำ  คลองระบายน้ำ ๘ สาย ยาว ๖.๔๕๓ กม.
๑.๔ ประโยชน์ที่ได้รับ
เป็นแหล่งน้ำช่วยเหลือพื้นที่ทำการเกษตรและอุปโภค
บริโภคในฤดูฝนจำนวน ๙๙,๒๙๘ ไร่ และในฤดูแล้ง ๓๕,๕๐๐ ไร่ หน่วยงานราชการต่าง ๆ ที่ใช้น้ำ ได้แก่
๑. สำนักงานประปาเชียงใหม่
๒. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
๓. สถาบันราชภัฏเชียงใหม่
๔. กองบิน ๔๑ เชียงใหม่
๕. กองการสัตว์และเกษตรกรรมที่๓
๖. โรงเรียนศึกษาสงเคราะห์เชียงใหม่
๗. วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี
๘. สวนล้านนา ร.๙
๙. คูเมืองเชียงใหม่
-
๑๐.โครงการพิเศษเชียงใหม่ไนท์ซาฟารี
-
๑๑.โครงการพืชสวนโลกเฉลิมพระเกียรติฯ ราชพฤกษ์ ๒๕๔๙
-
๑๒.ศูนย์เรียนรู้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

๒.ที่มาของปัญหาและสาเหตุ
    เนื่องจากโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแม่แตง เป็นโครงการที่ดำเนินงานมาเป็นเวลานาน มากกว่า ๓๗ ปี ปัจจุบันการใช้น้ำในคลองส่งน้ำสายใหญ่ของโครงการฯ มีเพิ่มมากขึ้นในสัดส่วนของภาคอุปโภค - บริโภค ทั้งหน่วยงานของรัฐและเอกชน ตลอดความยาวของคลองส่งน้ำสายใหญ่ประมาณ ๗๕ กิโลเมตร จากการที่โครงการฯ ไม่มีแหล่งน้ำต้นทุน และมีหน้าที่รับผิดชอบพื้นที่ส่งน้ำถึง ๕ อำเภอ คือ อำเภอแม่แตง อำเภอแม่ริม อำเภอเมือง อำเภอหางดง และ อำเภอสันป่าตอง เนื่องจากคลองส่งน้ำสายใหญ่ที่มีความยาวอย่างมากนี้ ทำให้การตรวจวัดและจัดส่งข้อมูลของปริมาณน้ำรวมถึงข้อมูลด้านอุตุนิยมวิทยา โดยใช้เจ้าหน้าที่ของโครงการฯ มีความล่าช้าและไม่เป็นเวลาปัจจุบันที่ต้องการทราบเพื่อการบริหารจัดการ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในกรณีที่ปริมาณน้ำมีน้อยในฤดูแล้ง มีผลกระทบต่อการบริหารจัดการด้านการเกษตร รวมถึงการประปาของเมืองเชียงใหม่และอำเภอหางดง กรณีปริมาณน้ำมีมาก ในช่วงฤดูน้ำหลาก ซึ่งคลองส่งน้ำสายใหญ่ของโครงการฯ ต้องทำหน้าที่เป็นคลองระบายน้ำ ที่รับน้ำจากเทือกเขาฝั่งขวาของลำน้ำปิงไม่ให้ไหลเข้าตัวเมืองและสนามบินเชียงใหม่อีกด้วย
จากกรณีดังกล่าว โครงการฯ จำเป็นต้องมีเครื่องมือที่ทันสมัย สามารถแสดงผลด้านปริมาณน้ำและข้อมูลอุตุนิยมวิทยาตลอดคลองส่งน้ำสายใหญ่
๓.วัตถุประสงค์
   ๓.๑ เพื่อดำเนินการติดตั้งเครื่องมือวัดน้ำและเครื่องมืิสำรวจอุตุนิยมวิทยา และอุปกรณ์ประกอบแบบ
realtime ในบริเวณ
   ๓.๑.๑ ที่ทำการฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ ๑ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
   ๓.๑.๒ ที่ทำการฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ ๒ อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่
   ๓.๑.๓ ที่ทำการฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ ๓ อ.เมือง จ.เชียงใหม่
   ๓.๑.๔ ที่ทำการฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ ๔ อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่
   ๓.๒ รายละเอียดเครื่องมือวัดน้ำและเครื่องมือสำรวจอุตุนิยมวิทยาและอุปกรณ์แบบ
realtime ต่อ แห่ง ประกอบไปด้วยเครื่องวัดระดับน้ำอัตโนมัติแบบ Floting พร้อม Data Logger Single Port วิทยุโทรทัศน์ GSM และโซล่าเซลล์ พร้อมเครื่องอ่าน Data Logger Spec.No.DH69/2548